ADAM MICKIEWICZ


młody Mickiewicz

Biografia Adama Mickiewicza jest przykładem losów pierwszego pokolenia Polaków "urodzonych w niewoli", pokolenia romantycznych "zapaleńców", które po wojnach napoleońskich podjęło trud tworzenia nowego sposobu myślenia o świecie, nowej kultury narodowej, a także nowych form walki o niepodległość.

 

Dzieciństwo i młodość

   Adam Mickiewicz przyszedł na świat 24 grudnia 1798 r. w Zaosiu na dawnych ziemiach litewskich. Wychowywał się w pobliskim Nowogródku, gdzie ojciec jego, Mikołaj, zdeklasowany szlachcic herbu Poraj, pracował jako obrońca sądowy. Na własne więc siły i umiejętności - nie zaś na szlacheckie pochodzenie czy też dziedziczne majątki - mógł liczyć również Adam.

   Po ukończeniu miejscowej, prowadzonej przez dominikanów, szkoły (1815) udał się na studia filologiczno-historyczne do Wilna. Utrzymywał się ze stypendium, które po ukończeniu studiów (1819) musiał odpracować jako nauczyciel szkoły powiatowej w Kownie (1819 - 1823). W czasie studiów wpływ na kształtowanie się jego osobowości, poziomu wiedzy i poetyckiego talentu wywarli zwłaszcza tacy profesorowie, jak filolog klasyczny Ernest Groddeck, historyk i teoretyk literatury Leon Borowski oraz historyk Joachim Lelewel.


Filomaci i filareci

   W roku 1811 wspólnie z najbliższymi przyjaciółmi - Tomaszem Zanem, Janem Czeczotem, Józefem Jeżowskim, Onufrym Pietraszkiewiczem, Franciszkiem Malewskim - Mickiewicz założył tajne Towarzystwo Filomatów (Miłośników Nauki), a następnie Towarzystwo Filaretów (Miłośników Cnoty).


Nieszczęśliwa miłość
amor

   Drugim doświadczeniem młodzieńczym była nieszczęśliwa miłość do Marii z Wereszczaków hrabiny Wawrzyńcowej Puttkamerowej. Na drodze do szczęścia kochanków stanęło zawarte w 1821 r. małżeństwo Puttkamerów. Zakochana w poecie Maria pozostała więc jedynie Marylą, uosabiającą w jego utworach romantyczny ideał miłości.


Więzienie i zesłanie

   Po wykryciu w roku 1823 organizacji filomackich władze carskie osadziły Mickiewicza w zamienionym na więzienie klasztorze bazylianów w Wilnie. (Do dziś zachowała się cela, w której siedział, nazywana celą Konrada). Po procesie skazano go jesienią 1824 r. wraz z kolegami na osiedlenie się w głębi Rosji. Więzienie, proces i zesłanie - to kolejne etapy życiowych doświadczeń i charakterystyczne rysy romantycznej biografii poety.


Romantyczne podróże  

   W maju 1829 r. poecie udało się opuścić Rosję i rozpocząć prawie dwuletnią wędrówkę po Europie. Z Petersburga trasa prowadziła przez Hamburg, Berlin (tu słuchał wykładów Hegla), Drezno, Pragę (spotkanie z czeskim poetą Yaclavem Hanką), Karlove Vary (spotkanie z Antonim Odyńcem, towarzyszem dalszej podróży), Weimar (słynna wizyta u Goethego), Bonn (wizyta u Augusta W. Schlegla), Szwajcarię, przełęcz Splugen - do Wenecji, Florencji, Rzymu (miłość do hrabianki Ankwiczówny), Neapolu, na Sycylię, a stąd do Genewy (spotkanie z Zygmuntem Krasińskim, wycieczka w Alpy) i z powrotem do Rzymu (przeżycia religijne), dokąd w grudniu 1830 r. dotarła także wiadomość o wybuchu powstania w Warszawie.


Emigracja. Drezno - Paryż - Lozanna

    Wyjeżdżając z gościnnej Wielkopolski do Drezna, poeta podzielił losy wielu rozbitków powstania i rozpoczął kolejny, typowy rozdział swojej biografii - przymusową wieloletnią emigrację. W atmosferze klęski powstania stworzył w Dreźnie w 1832 r. swoje główne dzieło romantyczne - "Dziadów część III". 31 lipca 1532 r. przybył z Drezna do Paryża, gdzie z niewielkimi przerwami spędził resztę tułaczego życia. Wkrótce po przyjeździe nawiązał bliskie stosunki  z francuskim środowiskiem artystycznym i intelektualnym (m. in. rzeźbiarzem Dawidem d'Angers, poetą Hugues Felicite Lamennais, historykiem Charlesem de Montalambertem. Odnowił znajomość z poznanym jeszcze w Wilnie Słowackim. Włączył się także aktywnie w życie emigracji (członkostwo w Towarzystwie Literackim, Towarzystwie Litewskim i Ziem Ruskich, Towarzystwie Pomocy Naukowej, Komitecie Narodowy Lelewela i in.), chcąc przygotować ją do powrotu do kraju. Przewidując rychły wybuch ogólnoeuropejskiej rewolucji, sądził, podobnie jak cała emigracja, że pobyt na obczyźnie nie potrwa długo. Głównymi więc utworami związanymi z tą działalnością poety stały się "Księgi narodu polskiego" i "Księgi pielgrzymstwa polskiego" (1832) oraz artykuły ogłaszane w "Pielgrzymie Polskim", którego przez pewien okres był także głównym redaktorem (kwiecień - czerwiec 1833). Był także związany z francuskim środowiskiem liberalno-demokratycznym (J. Michelet, F.R. Lamennais, G. Sand). W latach1839–40 był profesorem literatury łacińskiej na uniwersytecie w Lozannie, a w 1840 objął nowo utworzoną katedrę literatur słowiańskiej w Collège de France w Paryżu (1844 wykłady zawieszono, m.in. za propagowanie towianizmu); od 1841 związany z A. Towiańskim, był przywódcą Koła towiańczyków w Paryżu. W obliczu rodzącej się Wiosny Ludów stał się rzecznikiem radykalnych idei społecznych, w 1848 utworzył we Włoszech legion polski (Legion Mickiewicza). W roku 1849 został współzałożycielem i redaktorem “Trybuny Ludów”, od 1852 pracował w Bibliotece Arsenału. Zmarł (prawdopodobnie na cholerę) w Stambule w trakcie formowania oddziałów polskich mających wziąć udział w wojnie krymskiej przeciw Rosji.

Biografia na podstawie Encyklopedii Multimedialnej PWN Polska 2000 oraz stron internetowych poświęconych poecie.


O twórczości...

  W początkach swej twórczości kontynuator oświeconego klasycyzmu (parafrazy z Woltera, wiersze filomackie), stał się czołowym twórcą romantyzmu polskiego, wyraziwszy najpełniej i najwcześniej (data wyd. tomu I Poezji 1822 została uznana za początek epoki) dążenia i idee generacji romantyków. W słynnej Odzie do młodości (1820, wyd. 1827) zawarł wizję odnowy “starego”, “zmurszałego” świata przez solidarny wysiłek młodych. Oschłemu racjonalizmowi (symbolizowanemu ironicznie przez “mędrca szkiełko i oko”) przeciwstawił “czucie i wiarę”, mogące objawić niedostępną dla rozumu duchową naturę świata (Romantyczność).

   Spełnieniem tego programu poetyckiego był zwrot do wyobraźni i wierzeń ludu jako źródła prawdziwej poezji, a zarazem odczucia ładu moralnego i sensu życia (w cyklu Ballad i romansów 1822), złączony z gwałtownym protestem przeciw konformizmowi moralnemu i politycznemu (wyrażonym w postawie bohaterki poematu hist. Grażyna 1823) i typowo romantycznym buntem jednostki wobec świata, przeciw konwencjom i przesądom społecznym niweczącym osobiste szczęście (Gustaw w IV części Dziadów). Syntezę tej problematyki zawierają część II i IV poematu dramatycznego Dziady (1823), opartego na ludowym obrzędzie białoruskim święta zmarłych. 

  W pisanych już na wygnaniu Sonetach krymskich (1826) motyw tragicznego rozdarcia i osamotnienia łączy się z wizją dzikiej, orientalnej przyrody. Odczucie konfliktu między koniecznością spiskowego działania i iluzjami legalności znalazło wyraz w tragicznych losach Konrada Wallenroda, tytułowego bohatera powieści poetyckiej z dziejów walk Litwinów z Krzyżakami (wyd. 1828). W Dziadów części III (1832) nad obrazem tragicznych losów pokolenia romantycznego (ośr. akcji jest uwięzienie filomatów) i gwałtownym oskarżeniem ówczesnej elity narodu o oportunizm i służalczość (Salon Warszawski, Bal u Senatora) góruje problematyka historiozoficzna i metafizyczna, będąca próbą interpretacji klęski Polski w powstaniu listopadowym w duchu romantycznego mesjanizmu; buntowi Konrada, występującego w Wielkiej Improwizacji przeciw Bogu, przeciwstawił Mickiewicz pokorę i mesjanistyczne widzenie księdza Piotra.

  W poemacie Pan Tadeusz, czyli Ostatni zajazd na Litwie (1834) zawarł wizję ginącego świata szlacheckiego, przepojoną liryzmem i tęsknotą za “krajem lat dziecinnych”; ukazał także kształtowanie się nowego społeczeństwa nowoż. Polski (m.in. na przykładzie przemiany sarmackiego warchoła Jacka Soplicy w emisariusza Legionów pol., księdza Robaka). 

   Ponadto autor liryków miłosnych i refleksyjno-filozoficznych (m.in. cykl liryków lozańskich), pisanych z myślą o emigrantach przypowieści moralno-politycznych Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego (1832), dramatów historycznych w języku francuskim (zachowanych we fragmentach) Konfederaci barscyJakub Jasiński..., przekładów, m.in. utworów G. Byrona (Giaur), tekstów krytycznoliterackich (m.in. pamflet O krytykach i recenzentach warszawskich 1829), nowatorskich ujęć dziejów literatur słowiańskiej, publicystyki (Trybuna Ludów 1956). Twórczość Mickiewicza wywarła ogromny wpływ na rozwój literatury polskiej (a także innych literatur słowiańskich) i jest do dziś żywym źródłem inspiracji artystycznej i ideowej. Dzieła (tzw. Wydanie Narodowe t. 1–16 1948–55, tzw. Wydanie Jubileuszowe t. 1–16 1955), Dzieła (tzw. Wydanie Rocznicowe od 1993).


Źródło: Encyklopedia Multimedialna PWN Polska 2000 na podstawie
S. PIGOŃ
Zawsze o Nim, Kraków 1960;
A. WITKOWSKA
Adam Mickiewicz, Warszawa 1975;
Cz. ZGORZELSKI
O sztuce poetyckiej Mickiewicza, Warszawa 1976;
W. WEINTRAUB
Poeta i prorok. Rzecz o profetyzmie Mickiewicza, Warszawa 1983;
M. DERNAŁOWICZ
Adam Mickiewicz, Warszawa 1985